aktualności

Co to są dobra osobiste?

Dobra osobiste człowieka to w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska.

Powyższy katalog nie jest jednak zamknięty, zawiera jedynie przykładowe wyliczenie dóbr osobistych. Z istoty zmienności katalogu dóbr osobistych wynika, że wraz ze zmianami stosunków
społecznych w powyższym katalogu mogą pojawiać się „nowe” dobra osobiste podlegające ochronie prawnej. W trakcie ewolucji stosunków społecznych doktryna i orzecznictwo polskich sądów uznały za podlegające ochronie prawnej takie dobra osobiste jak m.in.: prawo najbliższej rodziny do pochowania osoby zmarłej oraz do pamięci o niej, prawo do spokojnego korzystania z mieszkania, intymności i prywatności życia, płci człowieka. Brak jest w kodeksie cywilnym wyczerpującej odpowiedzi na pytanie co to są dobra osobiste.

Trafnie wskazuje się w literaturze, że dobra osobiste są „wartościami o charakterze niemajątkowym, wiążącymi się z osobowością człowieka, uznanymi powszechnie w społeczeństwie”  (P. Księżak [w:] Kodeks cywilny…, red. M. Pyziak-Szafnicka, kom. do art. 23, nt.
1).
W orzecznictwie sądów polskich jest jednak wiele przykładowych odpowiedzi na pytanie, co to są dobra osobiste. I tak, Sąd Najwyższy wskazuje w swoim dorobku orzeczniczym, że dobrem osobistym jest np.:

  • dobre imię, renoma i dobra opinia innych ludzi, szacunek, jakim się cieszy osoba w swoim środowisku,
  • prawo do niezakłóconego wyznawanie lub praktykowanie wybranej religii, tradycja rodzinna rozumiana jako dziedzictwo, spuścizna, utożsamianie się z dokonaniami i wartościami reprezentowanymi przez przodków,
  • sfera uczuciowa związana z kultem pamięci osoby najbliższej,
  •  tytuł zawodowy magistra jest dobrem osobistym pracownika,
  • nazwa zespołu artystycznego – w braku odmiennej umowy w tym względzie – stanowi dobro osobiste wszystkich jego członków,
  • nazwa użytkownika, którą posługuje się osoba korzystająca z serwisu internetowego.

Niektóre orzeczenia wskazują także, co nie jest dobrem osobistym i w konsekwencji nie podlega ochronie. Poniżej kilka przykładów:

  • ujawnienie przez sędziego podczas rozprawy choroby strony nie stanowi naruszenia jej dóbr osobistych w postaci prawa do prywatności i godności osobistej,
  • prawo do spokojnego wypoczynku (urlopu) nie jest dobrem osobistym (jednak zachowanie się organizatora turystyki może naruszać dobra osobiste),
  • prawo do niezakłóconego korzystania z energii elektrycznej nie jest dobrem osobistym,
  • wolność wyboru obrońcy w postępowaniu karnym lub dyscyplinarnym nie stanowi dobra osobistego.

Dobra osobiste pozostają pod ochroną nie tylko prawa cywilnego. Odpowiedzi na pytanie co to są dobra osobiste można poszukiwać także w Konstytucji RP., która wymienia dobra osobiste
takie jak: wolności i prawa człowieka i obywatela, czy przyrodzoną, niezbywalną i nienaruszalną godność człowieka.

W dalszych przepisach Konstytucji RP (art. 38, 41, 47-53) wymieniono kolejne dobra osobiste, a mianowicie:

  • prawo do życia,
  • nietykalność osobistą i wolność osobistą;
  • ochronę życia prywatnego, życia rodzinnego, czci, dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym;
  • wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się;
  • nienaruszalność mieszkania (pomieszczenia lub pojazdu);
  • wolność poruszania się,
  • wolność sumienia i religii,
  • wolność myśli, która polega na wolności wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.

Należy pamiętać, że powyższe wyliczenia są jedynie przykładowe, a aby odpowiedzieć na pytanie co to są dobra osobiste i czy konkretna wartość niematerialna stanowi takie dobro, każdorazowo należy przeanalizować literaturę oraz orzecznictwo sądów w tym zakresie.
Obowiązujące przepisy dają bowiem sędziemu dużą swobodę interpretacji przedmiotowego pojęcia.

adwokat Magdalena Smędzik
adwokat Daniel Bieszczad

udostępnij artykuł
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on print